آماده سازي سطوح

 

 

  • مقدمه

كيفيت و دوام پوشش بستگي مستقيم به سطح آماده سازي شده دارد . آماده سازي سطوح جهت رنگ آميزي از عوامل مهمي است كه در عملكرد حفاظتي پوشش اعمال شده دخالت دارد به طوريكه اگر سطح از آلودگي هاي مختلف از جمله نمكها ، گرد و غبار ، روغن و غيره پاك نشده و زير سازي مطلوب صورت نگرفته باشد حتي اگر بهترين رنگها اعمال شوند كارايي مطلوب نخواهند داشت . بنابراين دانستن نحوه صحيح زير سازي جهت       رنگ آميزي از اهميت خاصي برخوردار مي باشد. در اين قسمت سعي شده است دستورالعمل نحوه آماده سازي و زير سازي سطوح با استفاده از استانداردهاي معتبر بين المللي تدوين گردد .

  • تعاريف و اصطلاحات

آستري : لايه اي از مواد آلي يا معدني كه بعد از آماده سازي روي سطح اعمال مي شود و باعث جلوگيري از خوردگي قطعه يا بهبود چسبندگي لايه بعدي مي شود .

آماده سازي سطح: كليه كارهايي است كه قبل از رنگ آميزي بايد بر روي سطح كار انجام شود تا قطعه قابل رنگ آميزي شود .

تميزكاري پاششي : روش تميز كردن و زبر نمودن سطوح بوسيله استفاده از مواد ساينده فلزي يا غير فلزي به كمك فشار هوا يا آب يا نيروي گريز از مركز مي باشد .

تميز كاري با ابزرا دستي : روشي براي آماده سازي سطوح با استفاده از ابزار دستي بدون نيروي الكتريكي مانند قلم ، برس سيمي و غيره كه گاهي قبل از استفاده از ابزار الكتريكي براي زدودن زنگهاي كنده شده بكار مي رود .

 

آماده سازي با ابزار الكتريكي : روشي براي آماده سازي سطوح با استفاده از ابزار دستي الكتريكي نظير     برس هاي سيمي چرخشي و چكشهاي لبه تيز مي باشد .

آماده سازي حلالي : روشي براي زدودن روغن ، گريس ، كثافات و ديگر تركيبات آلوده محلول از روي سطح مي باشد كه معمولا بصورت برسهاي مرطوب با حلال ، غوطه وري و يا پاشش با حلال انجام مي شود و بعد از آماده سازي سطح توسط آب شستشو داده مي شود .

سطوح آلوده : سطوحي كه روي آنها تركيباتي مانند زنگ ، اضافات جوش ، روغن و گريس ، لجن و تركيبات خورده شده محلول يا نمكهايي مانند سولفات ها و كلريدهاي محلول باشد .

مواد بازدارنده : موادي كه تغييرات شيميايي مانند خوردگي ، اكسيداسيون ، پليمريزاسيون ، خشك شدن و غيره را كاهش داده يا ثابت نگه مي دارد .

زبري سطح : فاصله بين گودترين تا بلندترين نقطه روي سطح را گويند .

اچ كردن : زبر نمودن سطح با عوامل شيميايي قبل از رنگ آميزي كه منجر به بهبود چسبندگي مي گردد .

واش پرايمر : يك نوع آستري كه معمولا بصورت دو جزء جدا از هم مي باشد كه يك جزء مخلوطي از رزين پلي وينيل بوتيرال با پيگمنت هاي ضد خوردگي و جزء ديگر اسيد فسفريك بعنوان سخت كننده مي باشد قبل از استفاده دو جزء را مخلوط كرده روي سطح اعمال مي كنند .

  • انواع آماده سازي

۳-۱- آماده سازي شيميايي

در اين روش با استفاده از مواد شيميايي اعم از حلالها و مواد شيميايي اسيدي و قليايي سطح آماده سازي     مي شود .

 

 

 

۳-۱-۱- آماده سازي با استفاده از حلالهاي خالص

با استفاده از حلالها فقط روغن ها، چربيها و گريسها از بين مي روند و حلالها نمي تواند زنگها و پوسته هاي اكسيدي آهن را از بين ببرند . حلالهاي اين گروه از نوع آلفاتيك مانند نفتا ، وايت اسپريت ، كرسين و غيره يا از نوع آروماتيك مانند تولوئن ، زايلين و يا نوع هالوژن دار مانند تري كلرواتيلن ، پروكلرواتيلن ، تري كلروفلوئورواتان و غيره مي باشد .

جهت انتخاب نوع حلال بايد توجه داشت كه از حلالهاي آروماتيك حتي الامكان به جهت زيست محيطي كمتر استفاده شود . حلالهاي تولوئن و زايلين را با در نظر گرفتن غلظت مجاز مي توان استفاده نمود اما از حلال بنزين به هيچ وجه استفاده نشود . با توجه  به اينكه دماي محيط مي تواند در انتخاب حلال نقش داشته باشد بايد براي محيطهاي معمولي تا دماي ۲۵ درجه سانتيگراد از حلالهايي با نقطه اشتعال حداقل ۳۸ درجه سانتيگراد براي محيطهايي با دماي ۲۵-۳۵ درجه به بالا از حلالهايي با نقطه اشتعال بالاتر از ۶۰ درجه سانتيگراد استفاده شود . با استفاده از برس ، پاشش و يا غوطه وري مي توان سطح را چربي زدايي نمود . اما لازم است بعد از تميز كاري اوليه با حلال تميز مجددا سطح را شستشو دهيد .

توجه : قبل از چربي گيري و استفاده از حلالها لازم است چربي ها ، روغن ها و ديگر آلودگي هاي چرب كه سخت شده اند بوسيله برس سيمي يا كاردك از روي سطح جدا شود .

۳-۱-۲- آماده سازي با استفاده از شوينده ها و قليايي آبي

اين روش عمدتا براي سطوح ساده بكار مي رود و بعد از آماده سازي بااين روش شستشو و خشك كردن قطعه ضروري است . كارايي اين روش نسبت به روشهاي قبلي براي زدودن آلودگيهايي مثل نمكها و صابونها بيشتر است . مواد مورد استفاده جهت آماده سازي عبارت از هيدروكسيدسديم ، كربنات سديم ، متاسيليكات سديم ، تري فسفات سديم ، پيروفسفات سديم ، برات سديم و تركيبات پيچيده اي كمانند اتيلن دي آمين تترااستيك اسيد (EDTA) ، گلوكونات ها ، هپتونات ها ، پلي فسفات ها ومواد فعال سطحي مي باشد .

در روش غوطه وري از محلولهاي ۶۰-۳۰ گرم بر ليتر و در روش پاششي از محلولهاي ۳۰-۵ گرم بر ليتر استفاده مي گردد. مقدار استفاده از مواد فعال سطحي ۱۰-۱ گرم بر ليتر مي باشد . درجه حرارت محلول معمولا ۹۳-۷۱ درجه سيلسيوس است . حتي الامكان از آبي كه داراي سختي پاييني باشد استفاده شود .

۳-۱-۳- آماده سازي با روش اسيد شويي

اين روش براي از بين بردن زنگها يا پوسته اكسيدي با ضخامت هاي كم كه حتي مي تواند حاوي روغن ، گريس، گرد و غبار و غيره باشد به كار مي رود . محلولهاي آنها اغلب شامل اسيد فسفريك يا اسيد كلريدريك رقيق مي باشد در صورتيكه روي سطح مقدار قابل توجهي روغن و چربي سفت شده وجود داشته باشد بايد ابتدا با استفاده از حلالهاي خالص چربيها را زدود و سپس اسيدشويي كرد . اسيد شويي مي تواند با استفاده از برس با دسته بلند ، پاشش و يا غوطه وري انجام شود . پس از اسيدشويي سطح بايد با آب داغ يا سرد شسته شده تا خنثي شود. در صورتيكه زنگها يا پوسته اكسيدي داراي ضخامت زياد باشد بايد حتما توسط روش غوطه وري عمل آماده سازي انجام گيرد .

۳-۲- آماده سازي مكانيكي ( دستي و الكتريكي )

اين روش براي آماده سازي سطوح قبل از اعمال رنگ و پوشش بكار مي رود و سطوح مي تواند نو يا قبلا رنگ شده باشد كه احتياج به تعميرات دوره اي دارد . اين روش بر روي سطوح با وسعت زياد متداول نيست بلكه بيشتر براي زماني به كار مي رود كه درجه زنگ زدگي خيلي زياد نبوده و معمولا كمتر از ۱۶ درصد سطح باشد . نوع غير الكتريكي معمولا براي جاهاييكه نياز به آماده سازي موضعي دارد مرسوم تر است اما نوع الكتريكي براي جاهايي كه روش پاششي عملي يا مقرون به صرفه نباشد به كار مي رود . از انواع وسايلي كه در اين نوع آماده سازي بكار مي رود مي توان از سمباده ، برس ، كاردك ويا سنگرون برقي نام برد .

۳-۲-۱- دستورالعمل آماده سازي مكانيكي ( دستي و الكتريكي )

قبل از آماده سازي با ابزار دستي الكتريكي يا غير الكتريكي بايد سطح از هرگونه آلودگي پاك شود و تا حد امكان آلودگي هاي ديگر با كمك يكي از روشهاي زير از آن جدا شود :

 

  • استفاده از برس هايي با الياف سخت يا از نوع سيمي
  • استفاده از برس هاي ساينده
  • استفاده از حلالها يا محلولهاي شوينده كه بعد از كاربرد آن سطح بايد با آب تميز شستشو داده شود و اين حلالها يا محلولها بايد با برس هاي سيمي يا برسهايي با الياف سخت بكار رود .

۳-۲-۱-۱- آماده سازي با ابزار غير الكتريكي

براي تميز كاري با اين ابزار بايد موارد زير در نظر گرفته شود :

  • ابزارهاي ضربه اي جهت رنگهاي ورقه شده و قسمتهاي اكسيد شده براي پاك كردن باقيمانده جوشهاي نچسبيده و جوشهاي پخش شده بكار رود .
  • ابزار هاي غير ضربه اي مانند برس هاي سيمي ، ساينده هاي دستي (سنباده) براي از بين بردن اكسيدهاي سطحي و همه رنگها و رنگهاي نچسبيده به سطح بكار مي رود .

توجه : ابزارهاي ضربه اي انواع مختلف دارند كه از جمله قلم ، چكش لبه تيز ، كاردك و غيره مي باشند كه براي زدودن جوشها ، رنگهاي ورقه شده و رنگهاي كهنه و رنگهاي سست شده بكار مي رود .

۲-۲-۱-۲- آماده سازي با ابزار الكتريكي

براي تميز كاري با اين ابزار بايد موارد زير در نظر گرفته شود و درصورت نياز مي توان از روش غير الكتريكي قبل از آماده سازي با اين روش استفاده نمود :

  • ابزار ضربه اي يا چرخشي براي زدودن زنگهاي ورقه شده يا زنگهاي معمولي تا درجه آماده سازي دلخواه بكار مي رود .
  • ابزار ضربه اي يا چرخشي براي زدودن باقيمانده جوش ها و جوشهاي پراكنده تا درجه آماده سازي دلخواه بكار رود .
  • برس هاي سيمي چرخشي و ابزار ضربه اي مي تواند اكسيدهاي سطحي ، رنگهاي نچسبيده يا سست شده و رنگهاي كنده شده را تا درجه آماده سازي دلخواه پاك كند .

توجه : هنگام كار با اين ابزار مواظب باشيد سطح دچار سوختگي نشود .

 

۳-۲-۱-۳- آماده نمودن سطح تميز شده به روش مكانيكي قبل از اعمال رنگ

  • هرگونه براده و تكه هاي خرد شده تيز كه در خلال آماده سازي پديد آمده اند بايد زدوده شوند .
  • سطح را كاملا خشك نموده و هر باقيمانده اي از مواد نچسبيده به وسيله مكش برس يا فشار هوا از روي سطح پاك شود .

۳-۳- آماده سازي پاششي

در اين روش ذرات ساينده تحت فشار و با سرعت از دهانه نازل ، چرخهاي گريز از مركز بر روي سطح فلز پرتاب شده و آن را صيقل مي دهند . نهايتا سطح با درجات مختلف براقيت حاصل مي گردد.

اين روش براي آماده سازي مكانيكي سطوح بكار مي رود . كه به دلايل ذيل كاربرد وسيعي را بر خود اختصاص داده است :

  • سرعت كار بالا
  • قابليت نقل و انتقال
  • مناسب بودن براي انواع مختلف سطوح فولادي
  • قابليت تميز كاري و ايجاد همزمان زبر نمودن سطح
  • قابليت رسيدن به درجات مختل آماده سازي
  • امكان زدودن رنگهاي كهنه و سست شده از روي سطح

اين روش مي تواند بر روي سطوح فولادي نو يا خورده شده و برروي سطوح رنگ شده و يا رنگ نشده بكار رود . بسياري از مواد جامد طبيعي يا مصنوعي و همچنين مايعات مختلف مي توانند بعنوان مواد ساينده استفاده گردند. از جمله عوامل مهم در آماده سازي پاششي انتخاب ذرات مناسب ، انتخاب قطر نازل ، انتخاب فشار هواي نازل و شرايط جوي هنگام پاشش مي باشد .

در انتخاب ساينده ها بايد موارد ذيل در نظر گرفته شود :

  • ساينده ها بايد كاملا خشك باشند.(مگر مواردي كه پاشش آب به همراه ساينده باشد .)
  • ساينده ها بايد عاري از تركيبات خورنده و آلودگيهايي كه باعث عدم چسبندگي لايه رنگ شود باشد.
  • موقع انتخاب باد به مقدار ضخامت رنگ جهت اعمال و زبري سطح توجه نمود . بطوريكه زبري سطح از ضخامت رنگ بيشتر نباشد .
  • بايد توجه داشت كه ساينده هاي فلزي زبري بيشتري نسبت به غير فلزي ها روي سطح ايجاد مي كنند.
  • مخلوطي از اندازه ذرات متفاوت ساينده ها ايده ال ترين درجه زبري و تميزي را روي سطح ايجاد مي كند .
  • از ساينده هايي بيشتر استفاده شود كه چسبندگي كمتري به سطح دارند.
  • سختي ساينده معمولا در محدوده ۶۰-۴۰ راك ول مي باشد.

۳-۳-۱- انواع روشهاي پاششي

۳-۳-۱-۱- آماده سازي پاششي گريز از مركز

ساينده ها از يك سو روي ديسك هاي مخصوص ريخته شده و با سرعت زياد به سمت سطح پرتاب مي گردند . اين روش بيشتر براي كارهاي پيوسته روي قطعاتي با سطوح تخت و ميله شكل متداول است همچنين براي قطعاتي با درجه زنگهاي مختلف كاربرد دارد . با توجه به اينكه تجهيزات آن قابل حمل و نقل مي باشد بنابراين براي مخازن ذخيره سوخت و غيره نيز به كار مي رود و مي تواند سطح فولادي را تا درجه آماده سازي sa3 برساند ولي معمولا آلودگيهاي شيميايي يك سطح با پاشش گريز از مركز از بين نمي رود .

۳-۳-۱-۲- آماده سازي پاششي با فشار هوا

در اين روش مخلوط ساينده ها همراه با هواي فشرده شده با سرعت زياد به طرف سطح پرتاب مي شود . اين روش عمدتا براي آماده سازي قطعاتي با ساختارهاي بزرگ بكار مي رود و براي قطعاتي كه درجات زنگ متفاوت در آن وجود دارد نيز استفاده مي شود . وقتي كه آماده سازي گريز از مركز امكان پذير نباشد مي تواند به جاي آن بكار رود . با اين روش مي توان به درجات مختلف آماده ستزي تا درجه sa3 رسيد اين روش معمولا      نمي تواند آلودگي هاي شيميايي يك سطح فولادي را از بين ببرد . بنابراين قبل از استفاده به دستورالعمل آماده سازي هاي حلالي و با استفاده از مواد شيميايي توجه شود . تجهيزات آن شامل قسمتهاي مختلف از جمله كمپرسور ، مخزن هوا و ماده ساينده قسمت پاشش ساينده ، نازل ، جداكننده روغن و رطوبت مي باشد .

نازل ها انواع متفاوت دارند كه از جنسهاي سراميكي و چدني با طول عمر كم و نوع كاربيدي با طول عمر زياد ساخته مي شود .

توجه : هواي مصرفي در اين روش بايد عاري از هرگونه رطوبت و روغن و بصورت كاملا فيلتر شده باشد . فشار هوا و مقدار هواي مصرفي بر حسب قطر نازل انتخاب مي شود .

۳-۳-۱-۳- آماده سازي پاششي تحت مكش يا خلاء

اين روش مشابه آماده سازي پاششي با فشار هوا مي باشد كه با كاهش فشار در سر نازل ساينده به سمت سطح پاشيده مي شوند . اين روش بيشتر براي آماده سازي موضعي و يا جاهايي كه ديگر روش ها آلودگي غير قابل قبولي بوجود مي آورد بكار مي رود و تا درجه آماده سازي sa2½ مي تواند برسد اما اگر زمان آماده سازي زياد شود امكان دسترسي به درجه sa3 نيز وجود دارد.

در اين روش چون زمان زيادي براي آماده سازي صرف مي شود براي سطوح فولاد با خوردگي زياد يعني درجه زنگ D و همچنين سطوح بي قاعده بكار نمي رود . معمولا آلودگي هاي شيميايي يك سطح با اين روش از بين نمي رود و لازم است به دستورالعمل آماده سازي حلالي و مواد شيميايي توجه شود .

۳-۳-۱-۴- آماده سازي پاششي با فشار آب

در مواقعي آب به تنهايي براي آماده سازي بكار مي رود كه سطح آلوده به روغن و تجمعات گريس باشد در اين موارد آب با فشار متوسط ۷۰۰-۱۳۰ بار بسته به نوع آلودگي روي سطح پاشيده مي شود . اما فشارهاي بالاتر تا ۱۳۸۰ بار نيز براي تميز كردن پوشش لوله ها قبل از تعمير و يا بازرسي خط براي تعيين خوردگي بكار مي رود . به همراه آب استفاده از بازدارنده ضد خوردگي ضروري مي باشد و آب حتي الامكان بايد بدون سختي باشد.

سرعت آماده سازي به فشار كار ، حجم آب ، شرايط سطح و نوع ساينده بستگي دارد .

توجه ۱- در روش پاشش با آب به درجه sa2 مي توان رسيد اما در روش آماده سازي پاششي يا ساينده ها به درجات sa2½ وsa3 مي توان رسيد.

توجه۲- روشهاي پاششي كه در آن علاوه بر مواد ساينده  آب نيز بكار مي رود به دلايل عدم تجهيزات آن با  كيفيت مطلوب كاربرد زيادي در صنعت ندارد .

توجه ۳- موقع استفاده از ساينده ها رعايت موارد ذيل ضروري مي باشد :

  • چربي يا گريس موجود روي ساينده يا سطح بايد قبل از تميز كاري پاك شوند .
  • گرد و غبار و ساينده هاي خرد شده جدا شوند .
  • در روش پاشش با فشار هوا يا گريز از مركز در شرايط خشك نبايد از ساينده هاي مرطوب استفاده شود.

۳-۳-۲- دستورالعمل آماده سازي پاششي

مراحل ذيل قبل از شروع آماده سازي بايد رعايت شود :

  • آماده سازي با اين روش نبايد نزديك سطوح تازه رنگ شده يا همزمان با عمليات رنگ آميزي در مناطق مجاور صورت گيرد .
  • آماده سازي با اين روش نبايد وقتي اختلاف دماي سطح و نقطه شبنم محيط كمتر از ۳ درجه سلسيوس و رطوبت نسبي هوا بيشتر از ۸۰% باشد و يا موقعي كه دماي محيط كمتر از ۳ درجه سلسيوس باشد انجام شود .
  • آماده سازي بايد در روشني نور ترجيحا نور روز انجام گيرد.
  • كاربر جهت آماده سازي با روش پاششي بايد با دقت انتخاب شود .
  • قبل از شروع عمليات آماده سازي سطح كار بايستي بررسي شود و از هرگونه روغن ، گريس ، نمك هاي محلول يا آلودگي هاي مشابه بايد با روش چربي گيري و شستشو پاك گردد .
  • قبل از تميز كاري بايد زنگهاي چسبيده و ضخيم را ابزار برقي يا غير الكتريكي تميز كاري اوليه نمود و بايد جوشهاي اضافي را از روي سطوح زدود.
  • موقع استفاده از روش پاششي با فشار آب از يك مايع كه به جدا شدن نمكها و چربي ها كمك نمايد مي توان استفاده نمود .
  • با توجه به درجه زنگ و نوع رنگ درجه آماده سازي سطح بايستي مشخص شود .
  • با توجه به مقدار زبري و درجه زنگ بايستي نوع ساينده انتخاب گردد .
  • تا رسيدن به درجه مطلوب سطح آماده سازي بايستي ادامه پيدا كند .
  • قبل از رنگ آميزي از تماس دست يا راه رفتن روي قطعه تميز شده بايد جددا خودداري شود .

توجه ۱ : زماني كه ورقه هايي با ضخامت كمتر از ۴ ميكرون با اين روش آماده سازي مي شود ممكن است از شكل واقعي خارج شوند بنابراين رعايت موارد ذيل ضروري مي باشد :

  • از فشار هواي پايين و ساينده با اندازه كوچك و چگالي كم استفاده شود .
  • زاويه پاشش و مدت زمان آن كمتر شود .
  • در صورت وجود زنگهاي ضخيم و چسبنده ابتدا بايد از روشهاي ديگر مانند آماده سازي دستي يا قراردادن در اسيدها استفاده نمود تا زنگها زدوده شود و سپس مراحل فوق رعايت شود .

توجه ۲ : بايد روي سطوحي كه با اين روش آماده سازي مي شوند قبل از رنگ آميزي حداقل يك لايه آستري اعمال گردد. زمان اعمال آستري بعد از آماده سازي در شرايط سخت كمتر از ۴ ساعت باشد .

بعد از اتمام آماده سازي با روشش پاششي بايد به نكات ذيل توجه نمود :

  • تمام گرد و غبار و ذرات چسبيده ريز از روي سطح به وسيله مكش ، برس و يا فشار هواي بدون روغن يا رطوبت تميز شود.
  • اگر ناخالصي هاي محلول روي سطح باقي مانده باشد بايد با جريان آب تميز يا حلال زدوده شده و سپس سطح خشك گردد.
  • بعد از آماده سازي پاششي با ساينده خيس بايد همه سطح با آب تازه تميز شود تا ساينده هاي نچسبيده پاك شود در داخل آب مي توان از بازدارنده زنگ نيز استفاده نمود . بعد از شستشو بايستي با فشار هواي بدون روغن و رطوبت سطح خشك گردد .

۳-۳-۳ پارامترهاي موثر در انتخاب روش آماده سازي پاششي

عوامل موثر عبارتند از شكل و اندازه قطعه ، حجم كار ، شرايط محيطي ، وضعيت سطح و درجه تميزي مورد نظر و مسايل اقتصادي .

الف – شكل و اندازه قطعه : روش گريز از مركز براي بخش هاي مسطح و ساده از نظر اقتصادي مناسب است و حتي براي قسمتهاي از پيش ساخته شده خيلي بزرگ نيز به كار مي رود . براي سيستمهايي با اشكال مدور مانند لوله ها از روش پاشش با فشار يا خلاء استفاده مي شود .

ب- حجم كار : روش گريز از مركز براي كارهايي با حجم زياد اقتصادي مي باشد اما برا ي كارهايي با حجم كمتر ترجيحا از پاشش هوا استفاده شود .

ج – شرايط محيطي : با وجود قيمت نسبتا بالاي آماده سازي به وسيله خلاء در مواقعي كه آلودگي محيطي اهميت زيادي داشته باشد بر ديگر روشها ترجيح داده مي شود .

د – وضعيت سطح و درجه تميزي مورد نظر : روش پاشش آب براي پاك كردن نمكها و تراشيدن لايه هاي سست شده اكسيدي سطوح بكار مي رود و تا درجه sa2 قادر به تميز كردن مي باشد اما استفاده از مواد ساينده تقريبا براي تمام سطوح از جمله سطوح پوشيده شده با اپوكسي هاي دو جزئي نيز بكار مي رود و درجه آماده سازي تا حدود sa3نيز حاصل مي شود .

ه – ساينده : ساينده ها فلزي يا غير فلزي و با دامنه زبري متفاوت در دسترس مي باشند كه ماكزيمم اندازه زبري معمولا ۱/۰ ميلي متر مناسب مي باشد .

و – مسايل اقتصادي : براي رسيدن به درجه آماده سازي بهتر هزينه بيشتري صرف خواهد شد .

۳-۳-۴- درجه زبري

معمولا آماده سازي پاششي زبري خاصي روي سطح ايجاد مي كند بر حسب اندازه ، زبري مشخص مي گردد . زبري سطح يا به عبارتي فاصله بين گودترين تا بلندترين نقطه روي سطح براي هرنوع درجه آماده سازي به نوع و درجه ساينده وابسته مي باشد . معمولا دامنه زبري براي تجهيزات  فولادي ۰۳/۰ تا ۱/۰ ميليمتر براي رنگ آميزي از طرف شركت سازنده در نظر گرفته مي شود . معمولا از ميكرومترهاي خاص براي اندازه گيري درجه زبري استفاده مي شود .

۳-۴- آماده سازي با شعله

براي زبر سازي سطوح فولادي از اين روش نيز استفاده مي توان نمود . شعله مي تواند رطوبت سطح  زنگ ، لايه اكسيدي و حتي رنگ كهنه را از سطح فلز بزدايد . از آنجايي كه سطوح فولادي رطوبت محيط را به خود جذب مي كند حرارت ناشي از شعله ، رطوبت جذب شده را بخار مي كند و سطح را آماده مي نمايد . هنگام انتخاب اين روش در نظر گرفتن موارد ذيل ضروري مي باشد :

  • قبل از آماده سازي هرگونه لايه ضخيم اكسيدها ، اضافات جوشها به وسيله روش دستي پاك شود .
  • اين روش مانند آماده سازي پاششي سطح را تميز نمي كند . رنگ و پوششهايي كه روي سطح آماده سازي شده با اين روش بكار مي روند طول عمر كوتاه تري نسبت به رنگهايي دارند كه روي سطح آماده سازي شده با روش پاششي دارند .
  • اين روش بيشتر براي آماده سازي موضعي زماني كه با روش پاششي نتوان اماده سازي نمود استفاده مي شود .
  • اين روش براي آماده سازي سطوح نو بكار نمي رود .
  • بايستي مواظبت كرد كه با دماي سطح خيلي بالا نرود . بالاترين حد دماي سطح براي سطوح فولادي ۲۰۰ درجه سلسيوس مي باشد .
  • سطوح بدون پوشش با ضخامت كمتر از ۵/۰ ميلي متر با اين روش نبايد آماده سازي شوند .
  • سطوح پوشش داده شده با لايه ضخيم بيتومن يا كولتار با اين روش نبايد آماده سازي شود .
  • اين روش براي سطوحي كه حداكثر درجه زنگ آن ۲۰% مي باشد مي تواند بكار رود .
  • براي سطوحي كه بعدا روي آنها پوششهاي اتيل سيليكات روي ، اپوكسي و پلي يورتان از نوع دو جزئي اعمال مي شود نبايد به كار رود .
  • اگر رنگ كهنه داراي تركيباتي مثل سرب ، كروم و ديگر تركيبات سمي باشد دود حاصل از آن بايد كنترل شود .
  • بعد از آماده سازي با اين روش سطح بايد كمك برس سيمي تميز شود .
  • بلافاصله بعد از آماده سازي ، يك لايه آستري در زماني كه دماي سطح حداكثر ۴۰ درجه سلسيوس است اعمال شود .

توجه : براي آماده سازي سطوح داخلي مخازن به هيچ عنوان نبايد استفاده شود .

  • آماده سازي سطوح مختلف

۴-۱- سطوح چدني

براي تميز كاري سطوح چدني قبل از فسفاته كردن يا رنگ آميزي بايد طبق روشهاي ارائه شده در بخشهاي قبلي با يك يا تعدادي از آنها كه شامل چربي گيري ، قرار دادن در مواد شيميايي ، ابزار دستي ، پاششي       مي باشد سطح تميز گردد. اما براي تميزكاري چنين سطوحي براي گالوانيزه گرم يكي از مراحل زير بايد انجام شود 

  • پاشش مواد ساينده آهني يا فولادي و در صورت نياز بعد از آن خوابانيدن در مواد شيميايي
  • اعمال محلول ۱۰% اسيد هيدروفلوريك روي سطح و سپس در صورت نياز خوابانيدن در مواد شيميايي و شستشو با آب .

۴-۲- سطوح فولادي

براي تميز كاري سطوح فولادي قبل از فسفاته كردن يا رنگ آميزي با توجه به نوع آلودگي موجود روي سطح بايد موارد ذيل انجام شود :

  • چربي گيري با حلالهاي آلي
  • چربي گيري با محلولهاي قليايي
  • روش پاششي با ساينده ها
  • خوابانيدن در اسيد و شستشو با آب

براي تميزكاري چنين سطوحي قبل از گالوانيزه داغ بايد يكي از موارد ذيل انجام شود :

  • چربي گيري سطح و سپس خوابانيدن در مواد شيميايي . گاهي براي بالا بردن چسبندگي لايه گالوانيزه از نمكهاي آهن كلريد آمونيوم روي كه بصورت جرياني روي آن پوشش مي دهند استفاده مي شود.
  • پاشش با براده آهن يا فولاد ساچمه اي شكل صورت گيرد سپس قسمتهاي جوش اضافي زدوده شده و در صورت امكان روش خوابانيدن در مواد شيميايي انجام گيرد .

۴-۳- سطوح فولاد زنگ نزن

ابتدا بايد سطح فولاد ضد زنگ چربي گيري شود و سپس قسمتهاي جوش خورده با برس سيمي آغشته به حلال تميز گردد . در صورت استفاده از روش پاششي براي ايجاد زبري از ساينده هاي سيليكا بدون آهن يا ذرات آلومينا استفاده شود و از براده يا ساچمه هاي فولادي استفاده نگردد . بعد از آماده سازي سطح بايد با آب گرم داغ و برس سيمي غير فولادي تميز شود و سپس با آب گرم شستشو داده شود .

۴-۴ سطوح آلومينيومي

ابتدا بايد چربي هاي سطح بوسيله حلالهاي خالص مانند وايت اسپريت تميز شود . سپس با استفاده از شوينده هاي قليايي به همراه ممانعت كننده سطح شسته شود . سپس به كمك آب تميز مجددا شستشو داده شود . در صورتيكه نياز به زبر نمودن سطح براي بالا بردن چسبندگي لايه رنگ باشد بايد با استفاده يكي از روشهاي ذيل عمل نمود :

  • محلول ۱۵-۱۰ درصد حجمي اسيد فسفريك به همراه الكلها يا ديگر حلالهاي آبي با عوامل تر كننده در دماي ۳۰-۲۰ درجه سيلسيوس براي چندين دقيقه روي سطح ريخته سپس با آب تازه شستشو داده شود .
  • محلولي شامل ۷۸/۳ ليتر اسيد سولفوريك غليظ به همراه ۲۸/۱ كيلوگرم تري اكسيد كروم تا حجم نهايي ۴ ليتر آب در دماي ۸۰-۷۰ درجه سلسيوس به مدت ۵ دقيقه روي سطح ريخته سپس با آب تازه شستشو داده شود .

توجه : در صورتيكه سطح به حالت نصب شده باشد و نتوان از روشهاي شيميايي استفاده نمود بايد از روشهاي مكانيكي و يا روش پاششي با فشار كم به همراه ساينده هاي سيليكاي نرم استفاده شود .

۴-۵- سطوح مسي

ابتدا سطح چربي گيري شده و سپس عمليات پاششي مواد ساينده انجام شود و بعد از آن در صورت نياز خوابانيدن در مواد شيميايي صورت گيرد .

۴-۶- سطوح شاپ پرايمر

روي پوشش موجود با مقدار كمي حلال آلودگي ها از بين برده شود . در صورتي كه پوشش دوجزئي باشد با استفاده از يك كاغذ سنباده سطح زبر مي گردد و سپس گرد و غبار پاك شود . در صورتي كه سطوح با آستري غني از روي پوشيده شده بايستي دقت كرد در آماده سازي با برس كاري يا روشهاي مشابه سطح نسوزد چون چسبندگي لايه بعدي كمتر خواهد شد در صورتيكه پوشش زيرين با لايه بعدي سازگار نباشد لايه زيرين از روي سطح جدا شود .

۴-۷- سطوح بتوني و سيماني

براي آماده سازي سطوح بتوني يكي از موارد ذيل قابل اجرا مي باشند :

الف – آماده سازي با فشار هوا

با فشار هواي ۷-۵/۵ بار در فاصله ۶/۰ متري سطح مي توان گرد و غبار تكه هاي سيماني سست شده را از سطح جدا نمود .

ب – آماده سازي با پاشش آب

با فشار آب ۳۰۰-۲۴۰ با رگريس و روغن ها از روي سطح زدوده مي شود . در صورت امكان مي توان از    شوينده هاي قليايي استفاده نمود اما با آب تازه بايد سطح شستشو داده شود . PH سطح نبايد بيشتر از ۱=+ واحد با PH آب ريخته شده روي سطح اختلاف داشته باشد .

ج – آماده سازي با ابزار دستي و الكتريكي

با اين ابزار مي توان روغن گريس و بتنهاي سست شده را از روي سطح جدا نمود .

۴-۸ سطوح لاستيكي و پلاستيكي

براي آماده سازي چنين سطوحي براي چربي گيري از حلال هاي نفتي مي توان استفاده نمود .

۴-۹- سطوح گالوانيزه

  • آماده سازي سطوح داخلي

آلودگيهاي مربوط به سطوح گالوانيزه عمدتا چربي روغن گريس يا جوهرهاي علامت گذار مي باشد كه با استفاده از برس و شستشو با شوينده ها يا حلالها تميز مي شوند در صورت حمل و نقل اگر قسمتهايي از آن آسيب ببيند بايد مجددا با روي يا آلومينيوم اسپري داغ انجام شود .

  • آماده سازي سطوح خارجي (قطعات با پوششهاي گالوانيزه يا آلومينيوم با آلودگي هاي نمكي )

بر حسب اينكه قطعه چه زماني در معرض شرايط آب و هوايي قرار گرفته است قسمتي از آلودگي ها كه چسبندگي ضعيفي دارند يا محلول مي باشند و يا بر حسب نوع سطوح به دو دسته زير زدوده مي شوند :

  • در مورد پوشش گالوانيزه گرم تركيبات اكسيدي و نمكهاي گوناگون به وسيله برس پلاستيكي خشك يا شستشو با آب و شوينده و يا شستشو تحت فشار زدوده شود .
  • در مورد پوششهاي آلومينيوم گرم سطح بوسيله برس يا شستشو با حلالهاي مناسب شوينده هاي سرد و حلالهاي امولسيوني پاك گردد . در صورت استفاده از آب معمولي يا تحت فشار مقدار كمي اسيد فسفريك به آب بايد اضافه شود .